رادار دهانه مصنوعی (SAR - Synthetic Aperture Radar) یکی از پیشرفتهترین ابزارهای سنجش از دور نوین در شناسایی ساختارهای کهن مدفون، عوارض دستساز بشر و مسیرهای زیرسطحی آب و فلزات است.
شکل ۱: تداخلسنجی راداری باند C و L برای استخراج عوارض ژئومورفولوژی و سازههای مدفون
۱. فیزیک نفوذ امواج راداری ماهوارهای در بستر خاک
برخلاف ماهوارههای نوری (مانند Google Earth یا Landsat) که تنها سطح مرئی و پوشش گیاهی را ثبت میکنند، امواج رادار ماهوارهای در طول موجهای مایکروویو قادرند بسته به خشکی و جنس خاک تا چندین متر به درون لایههای زمین نفوذ کنند:
- باند X (طول موج ۳ سانتیمتر): مناسب برای تحلیل توپوگرافی سطحی میلیمتری و شناسایی خاکریزهای دستساز.
- باند C (سنتینل-۱، طول موج ۵.۶ سانتیمتر): عبور از بافت گیاهی کمتراکم و ثبت تغییرات رطوبت و نمک خاک تا عمق ۰.۵ الی ۱.۵ متری.
- باند L (طول موج ۲۴ سانتیمتر): بیشترین عمق نفوذ زیرسطحی در خاکهای خشک و شنی بیابانی تا عمق ۳ الی ۵ متری.
۲. تحلیل پلاریزاسیون (VV و VH) و کشف دیوارهها و سازههای سنگی مدفون
هنگامی که یک پرتو مایکروویو به یک سازه هندسی، دیواره سنگچین یا ساروجی برخورد میکند، پدیدهای به نام Double-Bounce Scattering رخ میدهد که بازتاب سیگنال متقاطع (VH) را به شدت افزایش میدهد. در پردازش ابری سامانه GeoScan Gold، این الگوها به عنوان نشانههای بالقوه سازههای باستانی استخراج میشوند.
۳. مقایسه دادههای ماهوارهای با اسکنرهای میدانی
| شاخص | رادار ماهوارهای SAR | اسکنر مگنتومتر و گرادیومتر میدانی |
|---|---|---|
| محدوده پوشش | منطقهای (چندین کیلومتر مربع) | نقطهای و موضعی (۱۰ الی ۵۰ متر) |
| رزولوشن مکانی | ۱۰ الی ۳۰ متر | سانتیمتری (دقت بسیار بالا) |
| تشخیص نوع فلز | تنها بر اساس تفاوت بازتاب الکتریکی | تفکیک دقیق طلا، مس، مفرغ و آهن |
| نقش در پروژه | مکانیابی کلان نقطه هدف | تعیین کانون دقیق و هدایت حفاری |
نتیجهگیری
ترکیب دادههای سنجش از دور ماهوارهای با اسکنرهای تصویری زمینی بالاترین نرخ موفقیت را در ژئوفیزیک مدرن ایجاد میکند. برای تلفیق موقعیت ماهوارهای منطقه خود با تحلیل میدانی، به اپلیکیشن GeoScan Gold مراجعه کنید.